Co to są klamkomanetki?

Klamkomanetka to połączenie klamki hamulcowej i manetki zmiany biegów w jednej obudowie. Jedna dźwignia obsługuje hamulec i przerzutki, dzięki czemu dłonie zostają na kierownicy. Poniżej wyjaśniono, jak takie rozwiązanie działa, gdzie ma sens, a gdzie lepiej sięgnąć po osobne elementy, oraz jak dobierać manetki do roweru.

Czym jest klamkomanetka

W typowym rowerze za hamowanie odpowiada klamka, a za zmianę przełożeń osobna manetka, zwykle zamontowana obok chwytu. Klamkomanetka łączy te dwie funkcje. Obudowa mieści mechanizm zmiany biegów, a ruch całej klamki albo dodatkowej dźwigienki uruchamia przerzutkę. Hamowanie odbywa się tak samo jak w zwykłej klamce.

Takie rozwiązanie zmniejsza liczbę elementów na kierownicy, a przede wszystkim skraca czas reakcji. Kolarz nie musi zmieniać chwytu ani odrywać palców od klamki, żeby zredukować przełożenie przed podjazdem albo przed ostrym zakrętem.

Klamkomanetki w rowerach szosowych

Najczęściej spotyka się je w rowerach szosowych z kierownicą typu baranek. Dłonie spoczywają tam na obudowach klamek, a jazda odbywa się w dużych prędkościach i w ścisłym peletonie, gdzie szybka reakcja na sytuację na drodze ma duże znaczenie. Sięganie do osobnych manetek na ramie czy na końcówkach kierownicy byłoby w takich warunkach niewygodne i mniej bezpieczne.

Różni producenci stosują różne sposoby obsługi. W jednych układach zmiana biegu w obie strony odbywa się dwiema dźwigniami za klamką, w innych część zmian wykonuje się przesunięciem całej klamki hamulcowej w bok, w jeszcze innych używa się przycisku obsługiwanego kciukiem. Zasada jest wspólna, a różni się ergonomia, więc przed zakupem warto złapać dźwignie w dłoń i sprawdzić, czy wszystkie funkcje dają się wygodnie obsłużyć także w rękawiczkach.

Od strony mechanicznej klamkomanetki szosowe to zwykle precyzyjnie wykonane, dopracowane urządzenia, a ich układ jest dostosowany do konkretnej linii osprzętu danego producenta. Dlatego w szosie najlepiej dobierać je razem z przerzutkami, kasetą i łańcuchem z tej samej grupy.

Klamkomanetki w rowerach górskich i miejskich

W rowerach górskich i miejskich rozwiązanie to występuje rzadko. Hamowanie działa jak w zwykłej klamce, a biegi zmienia się dźwigniami umieszczonymi w jej obudowie. Większość użytkowników rowerów terenowych woli jednak osobne manetki montowane obok chwytów, ponieważ pozwalają na niezależne ustawienie położenia klamki i manetki, a każdy element można wymienić osobno.

Klamkomanetki pojawiają się tam głównie w tańszych rowerach, gdzie liczy się cena, oraz w niektórych starszych konstrukcjach. W jeździe terenowej obudowa jest narażona na uderzenia, błoto i upadki, a połączenie dwóch mechanizmów w jednej bryle oznacza, że jedno uszkodzenie może wyłączyć z użytku zarówno hamulec, jak i zmianę biegów.

Złożona budowa i jej konsekwencje

Mechanizm zmiany biegów i mechanizm hamulca w jednej obudowie to więcej ruchomych części na małej przestrzeni. Wpływa to na trwałość i serwis:

• wada lub zużycie jednego mechanizmu bywa powodem wymiany całej dźwigni,
• części zamienne są dobrane do konkretnego modelu, więc swobodna wymiana na inny wariant jest ograniczona,
• przy wyższych wymaganiach co do wykonania cena takiego zespołu jest wyższa niż pary osobnych elementów,
• w konstrukcjach najprostszych jakość wykonania i trwałość bywa niższa niż w osprzęcie wyższych klas, co szczególnie widać w jeździe terenowej.

Regularne czyszczenie, smarowanie linek i pancerzy oraz kontrola luzów znacząco wydłużają życie tego typu manetek. Zużyte linki w pancerzach to jedna z najczęstszych przyczyn niedokładnej zmiany biegów, a często wystarcza ich wymiana, bez ruszania samej dźwigni.

Regulacja i konserwacja

Klamkomanetka wymaga dobrej regulacji, żeby zmiana biegów była pewna. Podstawą są sprawne linki i pancerze: zabrudzone lub zardzewiałe powodują opór, a rozciągnięta linka sprawia, że przerzutka reaguje z opóźnieniem. Naciąg linki reguluje się śrubą napinającą przy przerzutce lub przy dźwigni, a przy zmianie pancerzy trzeba zachować ich długość, żeby kierownica mogła się swobodnie obracać.

Po upadku warto sprawdzić, czy obudowa nie została przesunięta na kierownicy, czy nie pękła osłona i czy klamka wraca na swoje miejsce. W układach hydraulicznych obudowa mieści także zbiornik płynu, więc uszkodzenia wymagają wizyty w serwisie.

Jak dobrać manetki do roweru

Manetki, także osobne, wpływają bezpośrednio na wygodę jazdy, szczególnie na długich trasach i przy intensywnym użytkowaniu. Dobór zaczyna się od sposobu, w jaki rower jest używany: inaczej wygląda wybór do roweru miejskiego, inaczej do turystycznego, a jeszcze inaczej do sportowego.

Zgodność z napędem

Najważniejsza jest zgodność z resztą napędu. Manetka musi pasować do liczby biegów z tyłu i z przodu, a także do rodzaju przerzutek. Elementy z różnych rodzin osprzętu często współpracują ze sobą źle albo wcale, ponieważ różnią się skokiem linki. Najbezpieczniej wybierać manetki z tej samej grupy co przerzutki.

Rodzaj manetki

• Manetki dźwigniowe, obsługiwane kciukiem i palcem wskazującym, są najpopularniejsze w rowerach terenowych i trekkingowych.
• Manetki obrotowe, w których przekręca się część chwytu, są proste i lekkie, ale mniej precyzyjne przy szybkiej zmianie wielu biegów.
• Manetki zamontowane na rurach ramy lub na końcówkach kierownicy spotyka się w rowerach turystycznych i starszych konstrukcjach.
• Klamkomanetki najczęściej wybiera się do rowerów z kierownicą typu baranek.

Ergonomia

Przy dużym dystansie liczą się drobiazgi: odległość dźwigni od chwytu, siła potrzebna do zmiany biegu, możliwość regulacji położenia i kształt obudowy. Osoby o małych dłoniach powinny zwrócić uwagę na możliwość regulacji rozstawu klamki. Dobrze dobrana manetka daje komfort także przy wielogodzinnej jeździe i w trudnym terenie.

Gdzie kupować

Sklep rowerowy, w którym można obejrzeć kilka wariantów i uzyskać fachową poradę o kompatybilności, ułatwia wybór. Zakup przez internet może być równie dobry, o ile zgadza się dokładne oznaczenie modelu, liczba biegów i rodzaj mocowania. Warto wybierać oryginalne części od autoryzowanych sprzedawców, a w razie wątpliwości zapytać serwis, czy dany zestaw będzie ze sobą współpracował.