Amortyzatory rowerowe a akcesoria

Amortyzacja w rowerze ma jedno zadanie: ograniczyć drgania i wstrząsy, które trafiają do rąk, pleców i siedzenia, a jednocześnie utrzymać kontakt koła z podłożem. Odpowiada za nią kilka elementów, od widelca amortyzowanego, przez sztycę i siodełko, po opony i chwyty. Warto rozumieć, jak działają razem, zanim zacznie się dokupować akcesoria.

Widelec amortyzowany

Widelec amortyzowany zastępuje sztywny widelec w rowerach przeznaczonych do jazdy w terenie i po nierównych nawierzchniach. Składa się z dwóch goleni, wewnątrz których pracuje sprężyna i układ tłumienia. Sprężyną bywa spirala stalowa albo komora powietrzna, a tłumienie zapewnia olej przepływający przez kanały. Dwa podstawowe pojęcia to:

• Skok - maksymalna długość, o jaką widelec może się ugiąć. Większy skok pochłania większe przeszkody, ale zmienia geometrię roweru.
• Tłumienie - kontrola prędkości ugięcia i powrotu. Bez niego widelec odbijałby się jak sprężyna.

W droższych konstrukcjach można regulować twardość sprężyny, prędkość powrotu i blokadę, która usztywnia widelec na gładkiej nawierzchni. Prostsze mają jedynie regulację napięcia wstępnego albo nie mają jej wcale. Widelec trzeba dobrać do rodzaju jazdy: w rekreacji i na szutrach wystarczy konstrukcja podstawowa, a w jeździe sportowej po trudnym terenie liczy się precyzja pracy.

Czy zawsze potrzebny jest amortyzator

Nie. Na gładkim asfalcie amortyzator wnosi dodatkowy ciężar i traci energię pedałowania na ruch widelca. Rowery szosowe, miejskie i wiele trekkingowych jeździ się na widelcu sztywnym, a komfort uzyskuje się innymi sposobami. Tani widelec o słabym tłumieniu bywa gorszy w działaniu od dobrego sztywnego, więc nie zawsze lepiej mieć jakikolwiek amortyzator niż żaden.

Sztyca amortyzowana

Sztyca amortyzowana ma wbudowany mechanizm sprężynujący, który pochłania część drgań przekazywanych na siodełko. Stosuje się ją tam, gdzie widelec amortyzowany nie jest potrzebny, a nawierzchnia bywa nierówna: w rowerach miejskich, trekkingowych i turystycznych. Ruch sztycy jest niewielki, więc nie zastąpi ona zawieszenia, ale poprawia komfort jazdy na nierównej nawierzchni.

Przy wyborze trzeba dopasować średnicę rury podsiodłowej w ramie. Sztyca bez luzów i nie za miękka dla masy rowerzysty działa przewidywalnie. Zbyt mała sprężyna zapada się pod ciężarem, a zbyt twarda nie pracuje wcale. Dodatkowa ruchoma część wymaga okresowej kontroli luzów i smarowania.

Siodełko i jego rola

Siodełko działa jak ostatni element amortyzacji. Ma sprężynującą powłokę, a często także szyny z elastycznego stopu lub sprężyny pod spodem. Nie chodzi o to, żeby było jak najmiększe. Zbyt miękkie siodełko zwiększa tarcie i ucisk na tkanki miękkie, a przy długiej jeździe męczy. Kształt, szerokość i profil powinny pasować do budowy ciała, o czym piszemy w poradniku jak dobrać rozmiar i typ siodełka.

Opony jako pierwsza warstwa zawieszenia

Najtańszym i często najskuteczniejszym sposobem poprawy komfortu jest dobór opon. Szersza opona z niższym ciśnieniem pochłania wiele drobnych nierówności i lepiej trzyma się podłoża. Zbyt wysokie ciśnienie sprawia, że koło odbija się od przeszkód. Zakres dozwolonych ciśnień jest wypisany na boku opony; trzeba go przestrzegać i w tych granicach dobrać wartość do masy rowerzysty oraz nawierzchni. Opony bezdętkowe pozwalają jeździć na niższym ciśnieniu, bo nie ma dętki, która mogłaby się przyciąć o obręcz. Ciśnienie nadal musi mieścić się w zakresie podanym na oponie i obręczy.

Chwyty, owijka, rękawiczki

Drgania z kierownicy trafiają bezpośrednio w dłonie i nadgarstki. Ergonomiczne chwyty z elastycznego materiału, grubsza owijka na kierownicy szosowej oraz rękawiczki z wkładkami żelowymi mogą ograniczać zmęczenie i drętwienie rąk. Większe znaczenie ma jednak pozycja: dłonie nie powinny przenosić całego ciężaru ciała, a łokcie powinny pozostać lekko ugięte, żeby pracowały jak naturalny amortyzator.

Sprężyna stalowa czy powietrzna

Sprężyna stalowa jest prosta, odporna i mało wymagająca, ale jej twardość zmienia się tylko przez wymianę sprężyny, a konstrukcja jest cięższa. Komora powietrzna pozwala regulować twardość pompką, jest lżejsza i dopasowuje się do masy użytkownika, lecz wymaga kontroli ciśnienia i czasem serwisu uszczelnień. Dla kogoś, kto jeździ okazjonalnie, rozsądnym wyborem jest rozwiązanie prostsze i mniej kłopotliwe w utrzymaniu.

Zawieszenie tylne

Rowery w pełni amortyzowane mają także tylny amortyzator osadzony w ramie. Poprawia on trakcję i komfort w trudnym terenie, ale dodaje masy, ruchomych łożysk i konieczności serwisu. W rekreacji i jeździe po ścieżkach zwykle nie jest potrzebny; ma sens tam, gdzie teren jest rzeczywiście wymagający, a rowerzysta potrafi ustawić zawieszenie. Dobrą wskazówką jest ugięcie amortyzatora pod własnym ciężarem w pozycji siedzącej, które powinno mieścić się w ograniczonej części skoku, zgodnie z zaleceniem producenta danego modelu.

Technika jazdy jako zawieszenie

Żaden sprzęt nie zastąpi techniki. Podczas jazdy po nierównościach warto wstać lekko z siodełka, ugiąć kolana i łokcie, rozluźnić uchwyt kierownicy i patrzeć daleko przed siebie, a nie bezpośrednio pod koło. Nogi i ręce pracują wtedy jak sprężyny, a środek ciężkości pozostaje nisko. Zmniejsza to obciążenie pleców i poprawia kontrolę.

Obsługa i konserwacja

Widelec amortyzowany wymaga regularnej obsługi. Po jeździe w błocie warto przetrzeć golenie, bo piasek niszczy uszczelnienia. Okresowo trzeba wymienić olej i smar zgodnie z zaleceniami producenta, a w widelcach powietrznych kontrolować ciśnienie. Objawem zużycia jest wyciek oleju, luz między goleniami, stuki podczas pracy albo brak powrotu po ugięciu. Konserwacji zwykle nie robi się przypadkowym środkiem smarnym: dobiera się produkt wskazany w instrukcji, żeby nie uszkodzić uszczelnień.

Jak dobrać rozwiązanie

1. Określić nawierzchnie, po których rower jeździ najczęściej.
2. Zacząć od opon i ich ciśnienia, bo to najtańsza zmiana.
3. Dopasować siodełko i ustawić je prawidłowo.
4. Rozważyć sztycę amortyzowaną w rowerze miejskim i turystycznym.
5. Widelec amortyzowany montować tylko wtedy, gdy rama i sposób jazdy tego wymagają.

Dodatkowe akcesoria dobiera się do całości, a nie osobno. Szerszy przegląd wyposażenia opisuje poradnik jakie akcesoria rowerowe warto mieć.